Kiezen voor een ondersteunende technologie

 

Weloverwogen keuze maken

Wanneer een leerling diagnostisch onderzoek heeft gehad, zullen op de dyslexieverklaring en in het onderzoeksverslag adviezen worden gegeven voor het gebruik van aanpassingen en/of ondersteunende technologie. Naast deze adviezen is het belangrijk om als school zelf te kijken naar wat er wordt geboden en wat de mogelijkheden zijn. Er zijn veel hulpmiddelen op de markt, die kunnen ondersteunen bij het lezen en spellen. Soms heeft de school al een keuze gemaakt voor een bepaald hulpmiddel, waar de leerling bij kan aansluiten. Daarnaast is het belangrijk om te overleggen met de leerling en ouders over welke aanpassingen en faciliteiten nodig zijn. In sommige gevallen speelt ook mee dat een leerling geen uitzondering wil zijn in de klas en daardoor geen gebruik wil maken van aanpassingen. Dan zal de leerling daar eerst begeleiding in moeten krijgen.

SETT-model

Om een keuze te maken voor ondersteunende technologie is het belangrijk om een analyse te maken van de interactie tussen het individu, de context, de taak, en de technologie (SETT-model (Student, Environment, Task, Tools) , Raskind & Stanberry, 2008).

Afbeelding met vier blokken met pijlen ertussen. Op de blokken staat: individu, taak, technologie, context

Wat wordt er onder deze termen verstaan? Bij het onderdeel individu wordt gekeken naar sterktes en zwaktes van de betreffende leerling bij het uitvoeren van schooltaken, vaardigheden in het gebruiken van compenserende hulpmiddelen en de gevoelens die bij het gebruik hiervan komen kijken. Bij het onderdeel context gaat het over het kunnen werken met het hulpmiddel in verschillende relevantie contexten zoals thuis en op school. Hierbij moet gekeken worden of een hulpmiddel in de contexten effectief is. Voorleessoftware die op school aanwezig is, kan daar heel effectief zijn, maar verliest aan waarde wanneer de leerling er thuis geen gebruik van kan maken. Daarnaast is het belangrijk dat een leerling een aantal jaren met hetzelfde hulpmiddel aan de slag kan en zal er met regelmaat gekeken moeten worden of er wellicht uitbreidingen of andere aanpassingen nodig zijn. Bij de taak draait het om het soort taken waarbij de ondersteuning nodig is en of de inzet van het hulpmiddel er voor zorgt of de leerling de taak dan zelf kan uitvoeren. Met de overgang van het basisonderwijs naar het voorgezet onderwijs kan de behoefte hierin veranderen. Een programma dat om kan gaan met vreemde talen als Frans en Duits wordt dan belangrijker. Wanneer het onderdeel technologie wordt bekeken, kan er aandacht zijn voor de technologie-specifieke randvoorwaarden: is overal in de school toegang mogelijk tot internet? Heeft de leerling digitaal toegang tot al het benodigde lesmateriaal? Tevens speelt het kunnen bieden van begeleiding voor het leren werken met een hulpmiddel ook een belangrijke rol. Zie ook de presentatie van dyslexiehulmiddelen.com voor een korte toelichting het gebruik van het SETT-model.

Aan de slag

In hoofdstuk 9 van het Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs staat een stappenplan dat doorlopen kan worden door de intern begeleider of zorgspecialist om deze analyse in het kader van het SETT model te maken. Daarnaast wordt op www.dyslexiehulpmiddelen.com uitgebreid uitgelegd waarop gelet kan worden bij de keuze voor een hulpmiddel. Op deze website is ook een overzicht te vinden van in Nederland en Vlaanderen beschikbare hulpmiddelen. Hier kan aangevinkt worden waaraan een hulpmiddel moet voldoen om passend te zijn bij de behoeften van een bepaalde leerling. Denk bijvoorbeeld aan een meeleescursor, spellingcontrole of het kunnen lezen van digitale bestanden. Door aan te vinken wat voor een bepaalde leerling relevant is, blijven in de selectie de hulpmiddelen over die voor deze leerling het meest geschikt zijn.

Meer achtergronden over de inzet van dyslexiehulpmiddelen is te vinden op de website www.dyslexiehulpmiddelen.com en in het boek Technische Maatjes. Daarnaast kan op goedekennis.dedicon.nl informatie gevonden worden over het gebruik van dyslexiehulpmiddelen. Zie hieronder deze korte video met een toelichting over wat je hier kunt vinden.

Vastleggen aanpassingen

Wanneer helder is van welke aanpassingen (hulpmiddelen en andere faciliteiten) een leerling gebruik gaat maken, is het handig om dit vast te leggen op een dyslexiepas of -kaart. Dit zorgt er voor dat bij de overgang tussen de groepen in het basisonderwijs en voor de verschillende docenten in het voortgezet onderwijs helder is welke aanpassingen een leerling nodig heeft. Zeker bij de start van het schooljaar kan het gebruik van een pas of kaart helpen. Uit de eerder genoemde analyse op basis van het SETT model komen een aantal punten naar voren die vastgelegd kunnen worden. Daarnaast kunnen op deze pas of kaart ook plichten voor de leerling worden vastgelegd, bijvoorbeeld dat er wordt afgesproken dat een leerling gebruik maakt van een bepaald overhoorprogramma om te leren voor toetsen. De intern begeleider of zorgspecialist bespreekt regelmatig met de leerling wat de effecten van de aanpassingen zijn. Op basis daarvan kunnen aanpassingen worden bijgesteld. Hierbij kan ook het gebruik van een dyslexiehulpmiddel geëvalueerd worden. Op www.dyslexiehulpmiddelen.com staat een gespreksleidraad die gebruikt kan worden bij het gesprek met de leerling (en ouders) hierover.

Vergoeding aanschaf hulpmiddelen

Vaak speelt de vraag wie de aanschaf van een dyslexiehulpmiddel vergoedt. Er zijn scholen die met hun schoolbestuur of vanuit het samenwerkingsverband Passend Onderwijs voor meerdere scholen samen hulpmiddelen aanschaffen. Dit is vaak voordeliger dan wanneer een school of particulier dit alleen doet.

Wanneer de keuze van een hulpmiddel valt op een Daisyspeler dan kan vergoeding mogelijk zijn bij sommige zorgverzekeraars. Ouders kunnen hier dan een beroep op doen. Lees op de website van Lexima meer over het vergoeden van de kosten voor een Daisyspeler en op de website van Dedicon wordt informatie gegeven over het via internet afspelen daisy-bestanden.

Daarnaast kunnen door ouders gemaakte kosten voor speciale dyslexiehulpmiddelen deels worden afgetrokken van de inkomstenbelasting onder de aftrekpost Specifieke zorgkosten (Belastingdienst, 2019). De kosten voor bijvoorbeeld een laptop vallen hier niet onder. De kosten kunnen niet in een keer worden afgetrokken van de belasting, maar dit wordt verdeeld over meerdere jaren.